Оқушыларды бағалау критерийлерінің мәнін түсінуіне жетелейтін тәжірибелік әдіс-тәсілдер

  1. Материалы для учителя
  2. ИЗО, МХК

Автор материала: Кусаинова Лаура Токановна

Содержимое документа:

Оқушыларды бағалау критерийлерінің мәнін түсінуіне жетелейтін тәжірибелік әдіс-тәсілдер

  

Бүгінгі күні мұғалімнің тәжірибесіне  оқушының білімін бағалауында  «бағалау» деген ұғымға  байланысты  әр қилы өзіндік жаналықтыр енгізілуде. Соның бірі – критериалды бағалау. Критериалды бағалау жүйесі заман талабына сай бәсекеге қабілетті, білімді, іскер, ойлау жүйесі дамыған, логикалық тұжырым жасауға бейім, еркін ойлай алатын жеке тұлғаны қалыптастыру, білім сапасын арттыру, тұлғалық бағытын белсенді позициясына бағыттауға мүмкіндік беретін бірден-бір бағалау жолы, тұлғаны өзіндік жауапкершілікке, тұғырлы нәтижеге, бағытқа жеткізетін, шығармашыл бағалау жүйесі.

Критериалды бағалау – оқушының оқу нәтижелерін білім беру мақсаттары мен мазмұнына сәйкес келетін, білім беру үдерісіне қатысушылардың (оқушы, мектеп әкімшілігі, ата-аналар, заңды тұлғалар және т.б.) барлығына алдын ала таныс, ұжым талқысынан өткен, нақты анықталған өлшемдер арқылы оқушының оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген үдеріс.

Сыныптағы бағалау тек техникалық тәсіл емес.

Мұғалімдер жазбаша немесе ауызша түрде баға қою жолымен бағалайды. Олар қолданатын кез келген нысанның артында объективті немесе жеткілікті дәрежеде объективті емес нормалар мен стандарттар ғана емес, сондай ақ баланың дамуы, оқуы және ынтасы туралы түсінік, сонымен қатар өзі – өзі бағалау, қабілеттік және күш – жігер сияқты ұғымдарға қатысты құндылықтар жатады. ( Александр 2001) [56 б] (мұғалімге арналған нұсқаулық).

«Бағалау» термині «жақын отыру» латын тіліндегі мағынада-бағалаудың негізгі сипаты бір адам басқа адамның не айтып,не істегенін немесе өзін-өзі бақылау жағдайында өзінің дербес ойлауын, түсінігін немесе тәртібін мұқият бақылауы. Критериалды бағалау жүйесінде қолданылатын жалпы ұғымдар — қалыптастырушы және жиынтық бағалау.

Қалыптастырушы бағалау – оқыту үшін бағалау, жиынтық бағалау – оқытуды бағалау болып табылады. Қалыптастырушы бағалау – бұл білім алушылардың оқудың қандай сатысында тұрғанын, қандай бағытта даму керек және қажетті деңгейге қалай жету керек екендігін анықтау үшін оқушылар мен мұғалімдердің қолданатын мәліметтерді іздеу мен түсіндіру үрдісі. Жалпы қалыптастырушы бағалау  сабақ жүйесінде жеке қарастырылмайтын, сабақпен қатар жүретін үрдіс. Бағалаудың мәні – бақылау, алынған мәліметтердің интерпретациясы, бұдан арғы іс-әрекеттерді анықтау үшін қолданылуы мүмкін шешімдерді қорытындылау. Ол оқушының жаңа сабақты, тарауды қалай меңгеріп жатқандығын  жүйелі түрде бақылап, қадағалап отыру. Жиынтық бақылау жұмысына дейінгі оқушының білім деңгейін қалыптастыру, дамыту, жетілдіру. Қалыптастырушы  бағалау жұмысы сабақтың толық бөлігін қамтуы міндетті емес. Ол сабақтың басында , сабақтың ортасында , сабақтың соңғы бөлігінде жүргізіледі.Уақыт көлемі  тапсырма деңгейіне сәйкес  5-10 минут  болуы мүмкін.

Осы тұрғыда айтатын болсақ, қалыптастырушы бағалау оқушыларды оқытуда  тұлғалық бағдарлық оқыту тәсілінің негізгі бөлігі. Сондықтан мұғалімнің орны да өзгереді. Тұлғалық бағдарлық технологиялар оқу үдерісін ұйымдастыруда оқушы мен мұғалім арасындағы қарым-қатынас негізінде іске асуына мүмкіндікашады. Бағалау үздіксіз жүріп отырады да, сапалы нәтижеге жылжу үдерісі бағаланады.  Тұлғалық бағдарлық оқыту:оқушыларды оқыту мақсаттары мен бағалау критериялары туралы ақпарат береді; критерияларға негізделген оқушылардың өзін-өзі бағалауы; оқушылардың әрі қарай жасайтын қадамдары мен оның іске асыруын анықтайтын кері байланыс қамтамасыз етеді.Бұл жерде бағалау үздіксіз жүріп жатады да, сапалы нәтижеге жететін процестің өзі бағаланады. Оқушылар өздерінің кемшіліктерін өздері түсініп, анықтай алады да,  мұғаліммен бірге  шешу жолдарын табады. Ең маңыздысы өз оқуын бақылауы мен бағалауы өзін-өзі бағалау мен өзін-өзі бақылауына ауысады.

Өзін-өзі бағалауы

Қалыптастырушы бағалау  оқушының  өзін-өзі бағалауы мен сыныптастарының бағалауын қолдануын қарастырады. Бұл тәсілдер қалыптастырушы бағалаудың тиімділігін арттыруын қалыптастырады. Оқышалар   өзін-өзі бағалау мен өзара бағалау дағдыларын меңгеріп жатса, онда бағаның әділ қойылғанына күмін болмайды. Бірақ баға сезім негізінде қойылмай, тек белгіленген критерийлер негізінде қойылуын оқушыларға түсіндіргені дұрыс.Өзін-өзі бағалау мен өзара бағалаудың мәні  — оқыту үдерісінде мақсат қойылып, бағалау критерийлер түсінсікті болғанда ғана оқушылар өздерін бағалай алады.

Сабақ өткізу барысында тапсырманың мақсаттары мен бағалау критерийлері жөнінде ескеріп отырамын, өзін-өзі бағалауына  уақыт қалдырамын. Оқушылар мақсаттарды және критерийлерді анық көру үшін тақтаның бұрышына немесе плакатқа жазып қоямын.  Жұмыстарды тексеру алдында оқушыларға бағалау критерийлерін қайта ескертемін және соның негізінде өз жұмысын тексеріп,  аяқтап тапсырады.

Мысалы төмендегі кестеде топтық жұмыстан кейін әр оқушы өзінің жұмысын анық көреді.  «Менін күн тәртібім» тақырыбы бойынша постерге сурет салып, күн тәртібін жазған.

Оқушының аты-жөні

_______________

 

Мүмкін қойылатын

балл

Алған балдары

Мен өзім

мұғалім

Топта  барлық міндеттерімді    уақытында және сапалы орындадым.




Берілген тапсырманы орындауға бар күшімді салдым.




Басқа топ мүшелерін жұмысқа ынталандырдым және көмектестім.




Басқаларды мұқият тыңдадым.




Талқылауға қатыстым (дау тудырған сұрақтарға өз ойымды айттым, келістім немесе келіспедім)




Дәлелденген идеяларды ұсындым.




Топтағы басқа оқушылардың жауаптарын толықтырдым  және түсіндірдім.




Барлығы:




Кестеде келтірілген бағалау түрін қолдану кезінде оқушы мен мұғалінің қойған балдарының айырмашылы үлкен болмайды. Өзін-өзі бағалау оқушылардың өз жұмысын бағалауы емес, сонымен бірге туындаған проблемаларды өздігінен анықтау мен шешу жолдары.

Оқушылардың өзара бағалауы

Өзара бағалау барысында оқушы  басқа оқушының  жұмысын тексереді.  Оның  жақсы немесе жаман жақтарын көріп, өзінің жұмысын да талдау  жүргізе алады. Бірақ мұғалім оқушыларға тексеретін оқушының өзін емес, оның жұмысын тексеру керектігін еске түсіріп отыру тиіс. Мысалы:

«Тазалықты сақта» тақырыбын өту барысында, оқушыларға «Екі жұлдыз және бір тілек»тәсілі арқылы әр оқушыға өз сыныптасының жұмысын тексеруге берілді.  Оқушылар жұмыстарын бағаламай жай ғана екі сәтті жағдайды жұлдызбен белгіледі (екі жұлдыз) және, оның ойынша, қайта қарастыратын жағдайға түсініктеме беріп, тілек білдірді. Оқушылардың кері байланысы ауызша  да  жазбаша берілді. Әр оқушы өзінің жұмысына түсініктеме алды және  мұғалім «тілекті» дұрыс  орындауына уақыт беріледі.

Критериалды бағалауды енгізудерубрика, критерийлер, дескрипторлар деген ұғымдармен танысамыз.

Рубрика немесе рубрикаторлар (бағалау кезінде қолданатын нұсқаулықтар) бағалау үдерісін анық, түсінікті және кез келген критериялар бойынша  балдары не үшін қойылғанын түсіндіреді. Осы рубрикаларда оқушыңын өзі емес, оның жүмысының сипаттамасы бағалануы тиіс.

Критерий – оқушының әртүрлі қызметінің тізімі.

Дескрипторлароқушының кез келген критерийлер бойынша ең жақсы нәтижеге жеткізетін барлық қадамдарын ретімен көрсетеді және оларды белгілі балдар санымен бағалайды.

Рубрика  — критерий- дескрипторлар. Рубрикалар балалар не үшін оқитынын, критерийлер нені үйрену керектігін , ал дескрипторлар оны қалай істеу керектігін көрсетеді.

Мысалы, өзтәжірибемде қолданып жүрген диалог құрастыруда бағалайтын дескрипторларүлгісі.

Мысалы:Диалогты құрастыруда бағалау рубрикаларын қолдану.

Оқу жетістігінің

деңгейі

Жалпы тәсілдеме

Түсінуі

баға «5»

o Оқушы диалог құрастыра  алады.

o Сөйлемдегі грамматикалық конструкцияларды дұрыс қолдана алады.

o Мәтіндегі жаңа лексиканы меңгергенін көрсете алады.

o Реттілікті сақтай алады.

o Қазақ тіліне тән дыбыстарды білетінін көрсете алады.

o 4-5 реплика құрастыра алатынын көрсетті.

o Сөйлемдегі тәуелдік, көптік жалғауларын дұрыс қолдана алды.

o Диалогты байланысты

құрастыра алады.

o Мәтіндегі жаңа лексиканы қолдана алады.

o Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібін сақтай алады.

o Қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс дыбыстай алады

баға «4»

o Оқушы диалог құрастыра  алады.

o Сөйлемдегі грамматикалық конструкцияларды дұрыс қолдана алады.

o Мәтіндегі жаңа лексиканы меңгергенін көрсете алады.

o Реттілікті сақтай алады.

o Қазақ тіліне тән дыбыстарды білетінін көрсете алады.

o 3-4 реплика құрастыра алатынын көрсетті.

o Сөйлемдегі тәуелдік, көптік  жалғауларын дұрыс қолдана алмады.

o Диалогты байланысты

құрастыра алады.

o Мәтіндегі жаңа лексиканы қолдана алады.

o Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібін жартылай сақтай алады.

o Қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс дыбыстай алады

баға «3»

 

o Оқушы диалог құрастыра  алмады.

o Сөйлемдегі грамматикалық конструкцияларды дұрыс қолдана алмады.

o Мәтіндегі жаңа лексиканы меңгергенін көрсете алады.

o Реттілікті сақтай алады.

o Қазақ тіліне тән дыбыстарды білетінін көрсете алады.

o 1-2 реплика құрастыра алатынын көрсетті.

o Сөйлемдегі тәуелдік, көптік  жалғауларын дұрыс қолдана алмады.

o Диалогты байланысты

құрастыра алады.

o Мәтіндегі жаңа лексиканы жартылай қолдана алатынын көрсетті.

o Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібін жартылай сақтай алады.

o Қазақ тіліне тән дыбыстарын  дұрыс дыбыстай алады

баға «2»



Оқушылар оларға ұсынған критерийілер арқылы жұмыс орындаса, мұғалім осыдан алған мәліметтерді бағалауда қолданады.

Егерде бұдан да қиын тапсырмалар берілсе, онда талдау жасау дұрыс болады.  Талдау үшін орындалатын жұмыстың кез келген аспектісін жеке сипаттайды және «жіңішке» кері байланысты  іске асырылуына мүмкіндік туғызатын рубрикалар әзірлеуді ұсынылады. Рубрикалар оқушылармен бірге оқу мақсаттары мен оның критерияларын дайындауын қамтамасыз етеді.

Сабақ барысында бағалау критерийілерін дайындау  кезінде оқушылармен бірге  дайындалып жатса, онда олардың нәтижеге жету  үшін жауапкершіліктері артып, бағалау үдерісіне қызығушылықтары өседі. Критерийлер  дайындау кезінде сабақтың мақсаттары мен мазмұны жөнінде ұмытпағаны жөн.

Аралық жұмыстар бағалау үшін дайындаған критерийлер (қалыптастырушы бағалау), мақсатта белгіленгені ғана сипатталып, бағалануы тиіс.

Критериалды бағалау жүйесі:

Предпросмотр онлайн:

Скачать 23.89 Kb

Посмотрите также:

— Конструкции вывода-обоснования в форме сложноподчиненных предложений с противительно-условными отношениями в мокшанском языке
— Мақала. Статья. Қазақ аңыз-әңгімелерінің жасалу жолдары
— Мақала. Статья. Бастауыш сыныптарда ойын технологиясының тиімділігі
— Статья-размышление "Как пятиклассники "пришили " бедняжку Джонси".
— Формирование личностных универсальных действий согласно ФГОС второго поколения