Презентация на тему "Хьак1эмыз зэхахь" Хачемизова Ф.К.

  1. Материалы для учителя
  2. Воспитательная работа

Автор материала: Хачемизова Фатима Кимовна

Содержимое документа:

Хьак1эмыз Ф.К.

Хьак1эмыз зэхахьэм фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр.

Суанда: Шъуимафэ ш1у, тихьак1э лъап1эхэр, тиунэкъощхэр, ти ныбджэгъухэр, тиныбжьык1эхэр. Лъэшэу тигуапэ, тинепэрэ зэхахьэ, уахътэ къыхэшъухи шъукъызэрек1ол1агъэр. Сэ сц1эр Суанд, Хьак1эмыз Бислъан сырипшъашъ. Лъэпкъэу сыкъызхэк1ыгъэр лъэшэу ш1у сэлъэгъу ык1и сырэгушхо. Сиц1ык1угъом щегъэжьагъэу щысэтехып1эу сызык1ырыплъыщтыгъэхэр шъхьэк1эфэшхо зыфэсш1ыхэу ш1у слъэгъухэу , сиунэкъощ гупсэхэр ары.

Ш1у дэдэ слъэгъоу сянэжъэу Сайдэт шэн дэхабэу хэлъыгъэр джы къызнэсыгъэм сыгу къэк1ыжьы. Ар 1упк1эу, 1ушъабэу, губзыгъэу щытыгъ. Сянэжъ анахь шэн шъхьа1эу къытхилъхьагъэр ц1ыфхэр ш1у тлъэгъуныр, зэфэныгъэр тхэлъыныр, адыгагъэр зыщытымгъэгъупшэныр ары. Ащ зэрилъытэщтыгъэмк1э, сабыим ип1ун- гъэсэн анахь 1оф шъхьа1эу щытэу ары. Ащ къыхэк1эу 1эдэб тхэлъэу, 1офыр ш1у тлъэгъоу , гъунэгъухэм, 1ахьылхэм шъхьак1афэ афэтш1эу, тызэрип1угъэмк1э ибынхэм лъэшэу тыфэраз.

Ары, сыдигъок1и адыгэхэм анахь мэхьанэ ин зэратыщтыгъэр къак1эхъухьэрэ ныбжьык1эхэр ары. Лъэпкъым хахъо фэзыш1ынэу, лъызгъэк1отэнэу, дахэк1э ыц1э рязгъэ1ощтыр тауж къик1ырэ ныбжьык1э ц1ык1ухэр ары. Пшъэшъэжьыехэр 1эдэб ахэлъэу агъасэщтыгъэ, к1алэхэр пытагъэ, щы1эныгъэ ахэлъэу, л1эбланэхэу ап1ущтыгъэх. Джы къызнэсыгъэми п1уныгъэм а ек1ол1ак1эр адыгэхэм фыря1.

Мары джы нэ1уасэ шъузыфэсш1ыщт ныбжьык1эхэри гъэсагъэх, еджэным яшъыпкъэу пылъых, спортым гъэхъагъэхэр щаш1ы. Мыхэм ш1уфэс гущы1э къышъуфагъэхьазэрыгъ.

Сабыйхэр: Тэ Хьак1эмыз лъэпкъым тащыщ. Чылэу Пщычэу тиунагъохэмк1э тыщэпсэу. Непэрэ мафэмк1э унэгъо т1ок1рэ блырэ дэс.



Хьак1эмызхэр лъэпкъ лъэшэу , лъэпкъ инэу лъэпкъ дахэу , лъэпкъ 1ушэу , лъэпкъ к1оч1эшхоу щытых. Нэшхъэигъуи гуш1уагъуи Хьак1эмызхэр зэде1эжьых, зыпч – зыпчэгъоу зэхэтых.





Хьак1эмызхэм лъэпкъыр ыгъэдахэу, ы1этэу ахэтыр мак1эп. Мыщ фэдэ сэнэхьатхэр зы1эк1элъхэр ахэтых:



Адыгэ лъэпкъым къинэу ылъэгъугъэр бэ. Кавказ заошхом ц1ыф мин пчъагъэ хэк1одагъ. Джащ фэд, Хьак1эмыз лъэпкъым зэо илъэсхэм бэ къинэу ылъэгъугъэр: нахьыжъхэм къызэра1ожьыгъэмк1э, зыщыпсэухэрэ ч1ып1эр абгынэни кощынхэ фаеу хъугъэ. Зыщыпсэущтыгъэхэр хы Ш1уц1эм дэжь , Шъачэ зытет ч1ып1эр ары. Ык1и, къызэра1отэжьыгъэмк1э, ащ дэжьым ары лъэкъуац1эу Хьак1эмыз зыфи1орэр я1э зыщыхъугъэр. Мы лъэкъуац1эр гущы1э лъэпсит1ум къатек1ыгъ. «Хьак1э», «мысэ». Къызэрэтлъэ1эсыжьыгъэмк1э, Хьак1эмызхэр убых лъэпкъым ащыщ.

Адыгэхэм апэдэдэ тхэн амалхэр къыз1эк1агъахьэ зэхъум, лъэпкъ пэпчъ тамыгъэхэр агъэнэфагъ. Ахэр апэрэу пхъэм тырадзэщтыгъэ. Ык1и мэхьанэ гъэнэфагъэ я1эу щытыгъ. Джащ фэд Хьак1эмызым ятамыгъи. Мыщ имэхьанэ зэпхыгъэр лъэпкъыр зыщыпсэурэ ч1ып1эр , псыхъом зэрэк1эрысыр ары.

Тамыгъэм епхыгъэу къэбар гъэш1эгъон къыднэсыжьыгъ: Отечественнэ зэошхом иветеранэу Хьак1эмыз Хьаджбэчыр Бэрэчэт ыкъо дзэк1ол1хэм яшинельхэр зэрэзэхэмхэмык1ок1эщтым пае къара1огъагъ алъэкъуац1эхэр тырадзэнхэу. Ежьым тхэк1э амаль зэримы1эм фэш1 Хьак1эмызым ятамыгъэ шинель пшъап1эм тыридагъ. Ащ къыхэк1к1э пшъэдэк1ыжь рагъэхьынэу фежьэгъагъэх, сыда п1омэ тамыгъэр нэмыц къащым ехьыщырэу къыч1эк1ыгъ. Командованием къызэрэш1ош1ыгъэр дзэк1ол1ым пыим итамыгъэ ыштагъэу, гуахьэ ш1оигъоу ары. Ежь хьак1эмыз Хьаджыбэчыр ари1уагъэр аш1ош1 мыхъоу Шэуджэнхьаблэ упч1эжь къырагъэхьыгъ. Джащ тетэу дзэк1ол1ыр хыеу къыхэк1ыгъ ык1и псэемыблэжьэу пыим пэуцужьыгъ.

Суанда: Пщычэу дэс Хьак1эмызхэр къутэмэ пчъагъэу зэхэк1ых: Хьатрамыкъохэр, Л1ымафкъохэр, Хьаджумаркъохэр, Ц1ык1укъохэр, Цуамыкъохэр. Къутамэ пэпчъ урыгушхон плъэк1ынэу, ц1ыф гъэсагъэхэу , ц1ыф 1ушхэу, еджэгъэшхохэу, 1энэт1эшхохэр я1эу бэ къахэк1ыгъэхэр . Ахэм уакъытегущы1эн хъумэ непи, неущи тфэхъущтэп, Къэп1он, къэбгъэлъэгъон фэдиз апылъ. Непэ апэрэ лъэубэкъоу тш1ырэмк1э анахь лъэпсэжъэу ти1эм нэ1уасэ шъуфэтш1ын.

Хьак1эмызхэм ижъык1э къахэнэжьыгъэу пш1э мыхъущтхэр ателъ: нэшхъэим ухэ1абэ хъущтэп, маш1ом к1эупч1эхэрэп, щыбжьый аш1эрэп.

Лъэпсэжъыр къызщежьэрэр чылэ ч1ыпэр зыгъэнэфагъэу ык1ы апэрэу дэт1ысхьэгъагъэхэм ащыщыгъэу Хьак1эмыз Л1ыш1уц1. Дунаир зыгъэдэхэщтыр ары адыгэ ц1ыфыр зэгупшысэрэр, зыфэхъуапсэрэр. Зы гъэжъуацэм хьэсэ псау тепхын плъэк1ыщт , зы чъыг ц1ык1ур мэз псау хъущт , зы нэбгырэр – лъэпкъ псау : джаущтэу гупшысэщтыгъэн фае Л1ыш1уц1э.

Хьак1эмыз Л1ыш1уц1э ыкъоу Хьатрам къытек1ыгъэхэр ары- Хьатрамыкъок1э заджэхэрэр. Ахэр лъэпкъ лъыгъэк1уатэхэу: Чэтыун, Чэтыунэ ыкъохэу Юсуф, Нухь. Юсуф ыкъохэу Ахьмэд, Хъусен. Ахьмэдрэ Хъусенэрэ хэгъэгу зэошхоу щы1агъэм пыир зэк1эзыфи, ц1ыфмэ мамыр щы1ак1эр къязытыжьыгъэмэ ащыщых.. Хьак1эмыз Хьатрам «Мэзытхьэк1э» еджэщтыгъэх. Хьатрам чылэм игъэпсын гуихыгъэу, хьалэлэу пылъыщтыгъэ. Хьаблэр кощы зэхъум, унэхэм яш1ын хэхьащт пхъэр, ыпк1э хэмылъэу къаритыгъагъ. Чылэм иухъумэнрэ, игъэдэхэнрэ пылъ л1ыжъым, адыгэ шэнхабзэ зек1ок1э-ш1ык1э дэхабэр зэрэхэлъым фэш1ык1э, къоджэдэсхэр упч1эжьэугъу афэхъужьыщтыгъэ. Хьатрам ш1оигъор къыбгуримыгъа1оу, къыуимгъэлъэгъоу, зэхиумгъэш1ык1эу, къыпш1омык1ын л1ыжъу щытыгъ.

Хьатрамыкъохэр зэш – зэшыпхъухэу 8 хъущтыгъэх. Хьак1эмыз лъэпкъым анахьыжъэу джыдэдэм ти1эр Хьак1эмыз Аслъан ары. Аслъан унэгъо 1ужъу къызэрыхъухьагъэр. Ахэм ащыщэу непэрэ зэ1ук1эм къеблэгъагъэхэр Аслъанрэ Бэрэкъэтрэ. Аслъан лъэпкъымк1и чылэмк1и упч1эжьэгъоу, зэк1эми афэгумэк1эу, гук1э алъы1эсэу, иш1уагъэ аригъэк1ы ш1оигъо зэпытэу щыт. Ыныбжь емылъытыгъэу чаны, чылэм сыд 1оф дэлъми иш1уагъэ къызэригъэк1оным ц1ыфхэм 1эпы1эгъу афэхъуным пылъ. Аслъан къарыурэ к1уач1эрэ къезытэу слъытэрэр, ц1ыфхэм гуфэбэныгъэу афыри1эр ары ык1и сэмэркъэур зэрэхэлъыр ары. Сыд фэдэрэ ч1ып1э къин ифэми ыгу ыгъэк1одырэп хэк1ып1э къегъоты, ары пак1ошъ нэмык1 ц1ыфэу 1эпы1эгъу зищык1агъэхэми ежь амал зэри1эмк1э адэ1эпы1э.

Хьак1эмыз Аслъан унэгъо дахэ ыш1агъ. Ишъхьагъусэу Розэ ежьыррэ илъэс шъэныкъорэ блырэ къызэдагъэш1агъ. Бынхэр дэгъоу агъэсагъэх , ап1угъэх: Аскэр , Азэмат, Ирин. Аскэр чыжьэу щэпсэу къалэу Санкт – Петербург дэс, ары нахь мыш1эми янэ ятэхэм ыгук1и ышъхьак1и апэблагъ, ына1э къатрегъэты. Азэмат иунагъок1э янэ - ятэхэм адэпсэу. Лэжьак1у, 1эпэ1ас, къэнджалым хаш1ык1ырэ псэуалъэхэр зэк1э ы1э къефэ. Ц1ыфыгъэрэ адыгагъэрэ хэлъ, ыгук1э хьалэл , гупц1ан.

Аслъанрэ Бэрэкъэтрэ янэу Сырымэ 1эпэ1эсэ дэдагъ. Ащ и1эпэ1эсэныгъэ къылъфыгъэмэ къахэфэжьыгъ, ау анахь зыц1э ра1оу, зидышъэ идэ нахь уасэ зи1эр Бэрэкъэт ипхъорэлъфэу Рузан. Ащ ы1э къы1эк1эк1ыгъэ адыгэ шъуашэм идэхагъэ зэк1эми зэлъаш1агъ. Шъори непэ гъуазэ шъуфэхъугъ.

Хьак1эмыз Аслъан нахь къыпэблагъэу и1эхэр ятэшым къытек1ыгъэхэу Хъусенэ иунагъу. Хъусенэрэ Сайдэтрэ сабыбл ап1угъ, ахэр опсэуфэхэ нэс сабый п1уныгъэр зэк1эм апак1эу, зэк1эм ак1ы1оу зэрэщытыр зыхаш1и к1элэегъэджэ 1энат1эр Хъусенэ ыпхъухэу Нуретрэ Суретрэ хахы. Ахэр к1элэегъэджэ къызэрык1охэп т1ури «Почетный работник общего образования РФ» , Сурьет «Заслуженный учитель РА». Ахэр щысэтехып1э афэхъух - Хъусенэ ыкъо Бислъаным ипшъашъэхэу Суандэрэ Мэрджэнэтрэ. Бислъан л1акъор къэзгъэдахэрэм зэу ащыщ. Ц1ыфыгъэшхуи адыгэгъэшхуи хэлъ, ыгу зэ1ухыгъ, ц1ыфхэр ш1у елъэгъу, амал зэри1эмк1э иш1уагъэ арегъэк1ы. Лэшэу чылэр ш1у елъэгъу. Зэмыблэжьэу, хабзэмрэмрэ, ц1ыфхэмрэ афэлажьэу мэпсэу. Унэ ыш1ыгъ, чъыг ыгъэт1ысыгъ , сабыитф сурэтым фэдэу ып1угъ… ( дальше пляши сама ,Суанда)

Непэ лы умышхыми упсэушъущт, ау хьалыгъу уимы1эу зэрэхъун щы1эп. Ар Султан къыгурэ1о, унае хьалыгъу гъэжъап1э егъэпсы. Чыли, райони ихьалыгъу агу рихьэу, аш1о1эш1оу Хьак1эмызым яхьалыгъу а1озэ ащэфы. Чылэдэсхэмк1и гупсэф хъугъэ, 1офш1ап1э я1э зэрыхъугъэмк1э.

Ц1ыфым ыш1эн, зэш1уихын ылъэк1ыщтым гъунэ и1эу щытэп. Егъаш1эм ц1ыфхэм ащымыгъупшэжьынэу, хэгъэгум ианахь тын лъап1эу и1эри къырырапэсынэу, лъэпкъым итарихъ къырыхэнэжьынэу л1ыгъэ ин зэрихьагъ Хьак1эмыз Долэтрэ Славикэрэ ятэу Хьаджыбэчыр.

Хаджыбэчыр ищытхъу тхылъ нэ1уасэ шъуфэсш1ын.

-----------------------------------------------------------------------------------

Долэт къалэу Шъачэм щэпсэу , строительнэ фирмэу «Строимонтаж» зыфи1орэм и1эшъхьэтет, Шъачэм иадминистрацием идепутатэу щыхадзыгъ. Мыщ фэдэ ц1э лъап1эхэр къыфагъэшъошагъ: «Заслуженный строитель России, Заслуженный строитель Адыгеи, Почетный гражданин города Сочи, ветеран труда. Медальхэу «За вклад в развитие Сочи», «За безупречную службу Сочи» Унэгъо дахэ и1, ик1алэ Эдуард ятэ фэдэу хъызмэтыш1.

Суанда: Ц1ыф пэпчъ лъэуж шъхьаф щы1эныгъэм къыхенэ. Ц1ыфхэр мэзым хэт чъыгхэм афэд. Ахэм ахэплъэгъощтых зылъапсэхэр мыпытэхэу , чъыгыпкъыхэри мызанк1эхэу, якъутамэхэми к1уач1э ахэмылъым фэдэу, защыхьэу ерагъэу къэк1хэу.

Зилъапсэ пытэхэу, чъыгыпкъыхэри занк1эхэу, ищыгъэхэу, к1уач1э ахэлъэу, якъутамэхэми чъыгыпкъыхэм адырагъаштэу, тыгъэм инэбзый фабэхэм зафакъудыйзэ, дахэу къэк1ыхэрэри мэзым хэбгъотэщтых. Япк1эшъхьэ – мышъхьэхэри 1эш1ухэу, гохьхэу, зышхыхэрэми рэзэныгъэ хагъуатэу щытых ахэр. Сыд пэрыохъу апэк1э къик1ыгъэми, ощхи жьыбгъи къагъащтэрэп, к1оч1эгъу афэхъух, апэуцужьых. Зыми къыуфэхэрэп, ашъхьэ лъагэу 1этыгъэ.

Тыфай ти л1акъок1э зыми тыкъымыуфэу , тшъхьэ лъагэу 1этыгъэнэу, тыфай лъэпкъыр лъэшынэу, 1ушынэу, зэде1эжьхэу, зэлъыплъэжьхэу, зэлъык1охэу, тыфай тиныбжьык1эхэр гъогу тэрэз рык1онхэу, къызхэк1ыгъэхэр ащымыгъупшэу, шъхьэк1афэр ахэлъэу, акъылыр аголъэу, ясабыйхэр дахэу ап1ужьхэу псэунхэр.

Хьак1эмызмэ ял1акъо мэкъамэ Шъэол1эхъу К1элэгъол1 къамылымк1э къепщэжьыгъагъ. Тизэхахьэ къедгъэблэгъагъэу пщынэо ц1эры1оу Унэрэкъо Аскэрбий телъэ1у пщынэм къытфыригъэ1онэу.








Предпросмотр онлайн:

Скачать 37.58 Kb

Посмотрите также:

— Экологические задачи с ответами (часть 2)
— Методическая разработка районного мероприятия "Фестиваль ремесел"
— Виды и структура методической продукции
— Открытый урок объединения"Мастерская творческих идей" - "Ежики".
— Поисково-исследовательская деятельность учащихся и методы ее организации